Το λιμάνι του Βασιλείου των Σόλων

See this text in

Τοπογραφία

To βασίλειο των Σόλων βρισκόταν στη βορειοδυτική ακτή της Κύπρου, στο μυχό του Κόλπου της Μόρφου. Τα ερείπια της πόλης εντοπίζονται στους πρόποδες χαμηλού λόφου, στη θέση Παλαιά Χώρα, στα ανατολικά της κοινότητας του Ποταμού του Κάμπου. Δυτικά του λόφου διέρχεται ο ομώνυμος ποταμός και ανατολικά της σημερινής εκβολής του εντοπίζονται τα κατάλοιπα του αρχαίου λιμανιού. Σύμφωνα με το μύθο η πόλη ανάγει την ίδρυσή της στους αθηναίους τρωϊκούς ήρωες Φάληρο, και Δημοφώντα. Μια δεύτερη εκδοχή που παραδίδει ο Πλούταρχος θεωρεί τη πόλη κτίσμα του βασιλιά Φυλόκυπρου και διάδοχο της αρχαιότερης πόλης Αίπειας, της οποίας την ίδρυση ανάγει στο Δημοφώντα. Αναφέρει, μάλιστα, ότι το Φιλόκυπρο είχε επισκεφθεί στην Αίπεια όπου βασίλευε, ο αθηναίος νομοθέτης Σόλων, ο οποίος τον παρότρυνε να οικοδομήσει νέα πόλη στην πεδιάδα αντί της Αίπειας, η οποία βρισκόταν σε δυσπρόσιτο μέρος. Όντως ο Φιλόκυπρος μετέφερε την πόλη στην πεδιάδα και την μετονόμασε σε Σόλους προς τιμήν του Νομοθέτη. Εντούτοις οι ανασκαφές έδειξαν ότι στην περιοχή του Βουνιού, θέση η οποία ταυτιζόταν με την Αίπεια, τα αρχαιολογικά κατάλοιπα φτάνουν μόνο μέχρι τα Κλασικά χρόνια, ενώ στην περιοχή των Σόλων κάποιες ταφές πάνε πίσω μέχρι και τα πρώτα Γεωμετρικά. Το ερώτημα εξακολουθεί να υφίσταται εφόσον οι ανασκαφές στην περιοχή διεκόπησαν από την τουρκική εισβολή του 1974.

Το βασίλειο των Σόλων διατηρεί στην ιστορική του πορεία αιγιακό προσανατολισμό, όπως αποδεικνύει και ο μύθος της ίδρυσης του και όπως είναι αναμενόμενο εξαιτίας της θέσης του. Aποτελεί το δεύτερο κοντινότερο στόχο, μετά το Μάριον, από την περιοχή της Ρόδου, διασχίζοντας το πέλαγος της Κιλικίας και ταυτόχρονα συνδέει τη βορειοδυτική ακτή με τη νοτιοανατολική, διαμέσου του κοντινού και εύκολου δρόμου της πεδιάδας της Μεσαορίας. Επιπλέον η γειτνίαση του με τα μεταλλεία εξόρυξης Χαλκού της Φουκάσας και της Σκουριώτισσας, απ’ όπου προέρχονται και οι πρώτες ενδείξεις παραγωγής χαλκού στην Πρώιμη Εποχή του Χαλκού (Αμπελικού), δίνει άλλο ένα λόγο για τον οποίο το βασίλειο να γνωρίσει μέρες ακμής και να προσελκύσει αρχικά το ενδιαφέρων των μυκηναίων εμπόρων και εποίκων στην αρχή, και των Ελλήνων των Ιστορικών χρόνων αργότερα. Σ’ αυτά πρέπει να προσθέσει κανείς τη παραγωγική πεδιάδα που το βασίλειο διαθέτει, καθώς και τη γειτνίαση του με τα δασωμένα βουνά των υπωρειών του Τροόδους.

Αρχαίες Πηγές

Η πόλη μαρτυρείται τόσο από τα αρχαιολογικά κατάλοιπα όσο και από διάφορες γραπτές πηγές (Χρίστου 1973, 91-102). Μια πρώτη αναφορά στο λιμάνι της υπάρχει στον Ψευδοσκύλακα, ο οποίος αναφέρει: «…Σόλοι (καὶ αὕτη λιμένα ἔχει χειμερινὸν)…», κατ’ αντιστοιχία με τη Σαλαμίνα. Φαίνεται λοιπόν ότι η πόλη είτε στα μέσα του 4ου, είτε στις αρχες του 5ου αι. π.Χ., εάν ο Ψευδοσκύλλακας αντλεί πληροφορίες από τον πρώτο Σκύλλακα, η πόλη διαθέτει κλειστό χειμερινό λιμάνι. Θα ήταν άξιο προσοχής ότι και αυτό το λιμάνι, όπως και της Σαλαμίνας, και σχεδόν όλων των άλλων πόλεων, βρίσκεται στην εκβολή ενός ποταμού. Στα Ρωμαϊκά χρόνια η πόλη αναφέρεται από το Στράβωνα ως «… πόλις λιμένα ἔχουσα καὶ ποταμὸν...». H πόλη αναφέρεται επίσης στους Πλίνιο και Πτολεμαίο, χωρίς αναφορά στο λιμάνι της, ενώ στο Σταδιασμό αναφέρεται ως: «πόλις ἐστὶν ἀλίμενος».

Έρευνες

Ανασκαφές στους Σόλους και το Βουνί (Αίπεια;) πραγματοποίησε το 1927 και 1930 η Σουηδική Αποστολή, η Καναδική Αρχαιολογική Αποστολή του Πανεπιστημίου Λαβάλ, Κεμπέκ από το 1965 μέχρι και την τουρκική εισβολή, ενώ σωστικές ανασκαφές σε τάφους πραγματοποίησε και το Τμήμα Αρχαιοτήτων της Κύπρου (Xρίστου 1973, 91-102). Μικρή αναφορά στο λιμάνι γίνεται από τη Σουηδική Αποστολή (Westholm A., 1936), καθώς και από το Raban, o οποίος μαζί με το Linder επισκέπτονται την περιοχή το 1971, αλλά λόγω των εγκαταστάσεων της παρακείμενης μεταλλευτικής εταιρείας δεν μπόρεσαν να πραγματοποιήσουν εκτενή έρευνα (Raban 1995, 165). Σύμφωνα με το Νικολάου «Η σημερινή αερογέφυρα της Ελληνικής Μεταλλευτικής Εταιρείας διά την φόρτωσιν μεταλλεύματος είναι εκτισμένη επί του χώρου ακριβώς του αρχαίου λιμένος» (Νικολάου 1966, 98).

Εγκαταστάσεις

H Σουηδική Aρχαιολογική Aποστολή επεσήμανε στα 1927 τη θέση του αρχαίου λιμανιού στο ανατολικό δέλτα του ποταμού του Κάμπου.

Λιμενικές Λεκάνες

Το λιμάνι διέθετε πιθανότατα φυσική εσωτερική λεκάνη, καλά προφυλαγμένη από τους χειμερινούς ανατολικούς ανέμους, όπως φαίνεται από τη γεωμορφολογία της περιοχής. Το κυκλικό σχήμα της εσωτερικής αυτής λεκάνης μπορεί ακόμα να αναγνωρισθεί στη στεριά ως «a low depression in the garden belonging to Imbrahim.”, όπως γλαφυρά αναφέρει ο Westholm στα 1929.

Οχυρώσεις

Σύμφωνα και πάλιν με το Westholm το ανατολικό τείχος της πόλης συνέχιζε στον ανατολικό λιμενοβραχίονα του λιμανιού, ο οποίος ήταν το 1929 ακόμα ορατός κάτω από την επιφάνεια του νερού, δημιουργώντας προφανώς το γνωστό για την Κλασική περίοδο τύπο του κλειστού λιμένα.

Λιμενοβραχίονες

Αντίστοιχα, ο δυτικός λιμενοβραχίονας μπορούσε να αναγνωριστεί σε μια σειρά από αρκετά διαβρωμένους ασβεστολιθικούς δόμους μέσα στη θάλασσα. Μεταξύ των δύο βραχιόνων η είσοδος στο εσωτερικό λιμάνι έχει σχεδόν ολοκληρωτικά επιχωθεί.. O Raban αναφέρει για την ερευνά του το 1971 την ίδια εικόνα, με τους δύο βραχίονες να εκτείνονται στη θάλασσα σε μήκος 180μ. από την παραλία, κατασκευασμένους με διαβρωμένους ογκόλιθους διαστάσεων 0.6χ0.6χ2μ.

Χρονολόγηση

Από τα παραπάνω φαίνεται ότι το βασίλειο των Σόλων διαθέτει κατά τη διάρκεια των Ιστορικών χρόνων και μέχρι τουλάχιστο τον 1ο αιώνα μ.Χ. λιμάνι σε χρήση, το οποίο τίθεται μάλλον εκτός λειτουργίας και αγνοείται στο τέλος της Ρωμαϊκής εποχής.

Βιβλιογραφία

Westholm A., 1936

The Temples of Soli, in "Swidish Cyprus Expetition", Stockolm

Χρίστου Δ., 1973

"Nέαι αρχαιολογικαί μαρτυρίαι εκ της νεκροπόλεως των Σόλων - Προκαταρκτική περιληπτική έκθεσις εν συνδυασμώ μετά των κυριωτέρων παρελθοντικών ανασκαφικών ενδείξεων”, Report of the Department of Antiquities of Cyprus (1973), Nicosia, 91-102

Raban A., 1995

"The Heritage of Ancient Harbour Engineering in Cyprus and the Levant" in Karageorgis V. – D. Michaelides (ed.), Proceedings of the International Symposium Cyprus and the Sea, Nicosia, 165

Νικολάου Κ., 1966

”Αρχαίοι Λιμένες εν Κύπρω”, Δελτίον Τμήματος Πολιτιστικής Αναπτύξεως Υπουργείου Παιδείας Κύπρου 6-7 (1966), Λευκωσία, 1966, 98

Μαραγκού Α. Γ.,

Τα Λμάνια της Κύπρου, Πολιτιστικό Κέντρο Λαϊκής Τράπεζας, Λευκωσία, 1997, 284