Το λιμάνι του Βασιλείου της Κερύνειας

 

See this text in

 

Τοπογραφία

Το βασίλειο της Κερύνειας κατελάμβανε την κεντροανατολική περιοχή της βόρειας ακτής της Κύπρου. O ιστορικός Hill, επίσης, αναφέρει ότι η Κερύνεια συναντάται για πρώτη φορά ως πόλη κάτω από ανεξάρτητο βασιλιά το 315 π.Χ. (Hill 1940, 113).

Αρχαίες Γραπτές Πηγές

Την πόλη αναφέρει ο Ψευδοσκύλλαξ μαζί με την Λάπηθο, Μάριον και Αμαθούντα με τη σημείωση ότι: «αὗται πάσαι λιμένας ἔχουσαι ἐρήμους.». Ως πόλη, αναφέρεται επίσης στους καταλόγους του Πλίνιου με το όνομα Κορίναιον και του Πτολεμαίου ως Κεραυνία, παρόλο που η ταύτιση δεν είναι απολύτως βέβαιη. Ο Στράβων δεν αναφέρεται καθόλου σ’ αυτήν, ενώ ο Σταδιασμός σημειώνει ότι: «Ἀπὸ Σόλων εἰς Κερύνειαν στάδιοι τν'. πόλις ἐστὶν. ἔχει ὕφορμον».

Έρευνες

Η μοναδική σύντομη έρευνα που πραγματοποιήθηκε στο λιμάνι της πόλης έγινε από την ομάδα των Linder και Raban στα 1971 (Raban 1995, 166). Το λιμάνι αναφέρεται επίσης στον κατάλογο του Νικολάου.

Λιμενοβραχίονες

Αναφέρει μάλιστα σαφώς ότι: «Ο κυματοθραύστης όπισθεν του Φρουρίου Κερυνείας, ο οποίος σήμερον έχει χρησιμοποηθή διά τον αυτόν σκοπόν διά τον νέον λιμένα της πόλεως ήτο εκτισμένος διά τεραστίων ογκολίθων ομοίων προς εκείνους άλλων αρχαίων κυματοθραυστών. Είναι άρα κατά πάσαν πιθανότητα αρχαίος και ουχί μεσαιωνικός κυματοθραύστης προς προστασίαν του Φρουρίου ως πιστεύεται παρά τινών». Πραγματικά κάτω από τα έργα του σύγχρονου λιμανιού σώζονται αρχαία κατάλοιπα, όπως απέδειξε και η έρευνα του 1971. H σύγχρονη είσοδος βρίσκεται στα ανατολικά ενώ κατά την αρχαιότητα πρέπει να βρισκόταν μάλλον βορειοδυτικά. Aυτός ο προσανατολισμός είχε διατηρηθεί μέχρι και τη δεκαετία του 1950, οπότε έγιναν οι νέες διαμορφώσεις. Σε χάρτη του …. τα κατάλοιπα, τα οποία αναφέρει ο Νικολάου ως αρχαία σημειώνονται πράγματι με την ένδειξη αρχαίος κυματοθραύστης (ancient sea-wall). Το σχέδιο από την έρευνα του 1971 τα αναφέρει απλώς ως αρχαιολογικά κατάλοιπα με ερωτηματικό (ancient remains ?). Στο δυτικό λιμενοβραχίονα κάτω από τις σύγχρονες κατασκευές διακρίνονται οι ανώτερες στρώσεις ρωμαϊκών ή μεσαιωνικών κυβολίθων, διαστάσεων 0.6x1x2.3μ., οι οποίοι αποτελούν τη βάση του σύγχρονου δυτικού λιμενοβραχίονα. Αυτός είναι πλέον ενοποιημένος με τον κυματοθραύστη στα ανατολικά του, όπου σημειώνονται τα αρχαία κατάλοιπα. Ο σύγχρονος βραχίονας για την ενοποίηση των δύο έργων έκλεισε την πιθανή αρχαία είσοδο.

Ο αρχαίος δυτικός λιμενοβραχίονας κατευθύνεται βορειοανατολικά, ορατός στην επιφάνεια σε όλο το μήκος του, το οποίο φθάνει περίπου τα 40μ. από τη γένεσή του στην παραλία, και καταλήγει λίγα μέτρα πέρα από το σύγχρονο φάρο. Aπό το σημείο αυτό και για 19μ. περίπου ο λιμενοβραχίονας συνεχίζει με ελαφρά στροφή προς τα βορειοδυτικά. Πέρα από αυτό το σημείο ο βραχίονας παρακολουθείται για άλλα 20μ. σε βάθος 6μ., με μια δεύτερη στροφή ακόμα βορειανατολικότερα προς το ανοικτό πέλαγος. Σ’ αυτή την περιοχή εντοπίστηκε ελληνιστική κεραμική.

 

Αποβάθρες

Στα δυτικά του βραχίονα, σε βάθος 3μ. από την επιφάνεια, υπάρχει αποβάθρα 12-15μ. πλάτους, αποτελούμενη από κατεργασμένες πλάκες (ashlar slaps). Το μήκος της φθάνει επίσης τα 40μ. περίπου, όσο και ο λιμενοβραχίονας. Η κατασκευή είναι θεμελιωμένη σε διαμορφωμένο βράχο και τελειώνει στα δυτικά σε προκυμαία, κτισμένη επίσης από κατεργασμένους κυβόλιθους, διαστάσεων 0.6x0.5x2m. Στην αποβάθρα βρέθηκε επίσης ελληνιστική και κλασική κεραμική.

Συμπεράσματα

Συμπερασματικά θα μπορούσε να ειπωθεί ότι η Kερύνεια υφίσταται ως πόλη στην Kλασική περίοδο, πιθανότατα χωρίς ιδιαίτερα βαρύνουσα σημασία, την οποία προφανώς κατέχει η Λάπηθος. Είναι έτσι πιθανόν στα τέλη της Κλασικής περιόδου, η πόλη να αρχίζει να ανταγωνίζεται σιγά-σιγά τη Λάπηθο, εφόσον εμφανίζεται ως ανεξάρτητο βασίλειο στα 315 π.Χ. Αυτό δικαιολογεί και την αναφορά του Ψευδοσκύλλακα εάν αυτός αναφέρεται στα μέσα του 4ου αι. π.Χ. Υπό τις νέες συνθήκες ίσως κατασκευάζονται ή επισκευάζονται κάποια λιμενικά έργα, εάν λάβουμε υπόψη την μαρτυρία της κεραμικής. Επιπλέον, μια τέτοια δραστηριότητα μαρτυρεί μάλλον και το ναυάγιο του Kαραβιού της Kερύνειας, το οποίο φαίνεται να ζει στον 4ο αι. και να ναυαγεί στο τέλος του, αφού πιθανότατα απέπλευσε από το λιμάνι της (Katzev 1972). H χρονολόγηση με C14 έδωσε για τα αμύγδαλα από το φορτίο χρονολογία το 288 π.Χ. ±62, ενώ στο ναυάγιο βρέθηκαν και νομίσματα του Aντίγονου Mονόφθαλμου και Δημήτριου Πολιορκητή. Πιθανότατα, σ’ αυτές τις εγκαταστάσεις, ενδεχομένως με κάποιες προσθήκες της Ρωμαϊκής περιόδου, αναφέρεται ο Σταδιασμός σημειώνοντας την Κερύνεια ως πόλη με ύφορμο.

Βιβλιογραφία

Katzev M.L., 1972

"The Kerynia Ship", in Bass George F. (ed.), A History of Seafaring Βased on Under-water Archaeology, Walter Publishing Company -Thames and Hudson, London

Hill G., 1940

A History of Cyprus I, Cambridge University Press, London

Νικολάου Κ., 1966

”Αρχαίοι Λιμένες εν Κύπρω”, Δελτίον Τμήματος Πολιτιστικής Αναπτύξεως Υπουργείου Παιδείας Κύπρου 6-7 (1966), Λευκωσία, 98

Μαραγκού Α. Γ., 1997

Τα Λιμάνια της Κύπρου, Πολιτιστικό Κέντρο Λαϊκής Τράπεζας, Λευκωσία, 269-280

Raban A., 1995

"The Ηeritage of Αncient Ηarbour Εngineering in Cyprus and the Levant" in Karageorgis V. – D. Michaelides (ed.), Proceedings of the International Symposium Cyprus and the Sea, University of Cyprus-Cyprus Ports Authority, Nicosia, 166